سنت را به سه عهدِ فعلی، قولی و تقریری تقسیم کردهاند:[۲۳]
سنت فعلی
به عملی که نبی(ص) یا معصوم آن را به قصد تشریع حکم دینی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد انجام داده باشد، مانند وضو به چنگ آوردن، نماز خواندن و حج بهجاآوردن، سنت فعلی گفته میشود.[۲۴] اموری مانند اشاره، کتابت و سوراخ فعل پیامبر یا معصوم را هم از سنخ سنت فعلی برمیشمارند.[۲۵]
درباره چگونگی دلالت فعل پیامبر و معصوم بر حکم فقهی گفته می شود آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد دو موقعیت وجود دارد:
فعلی که از فرستاده یا امام معصوم صادر میشود، با قرائنی همپا میباشد که بهواسطه این قرائن معلوم میگردد فرستاده یا امام معصوم در جایگاه بیان حکمی از احکام یا عبادتی از عبادات مانند نماز، وضو، حج و امثال آن میباشد. همچنین از طریق این قرائن مشخص و معلوم می گردد که این فعل وجوبی هست یا استحبابی یا غیر آن.[۲۶]
فعلی که از پیامبر یا امام معصوم صادر شده با قرینهای هم پا نیست تا مشخص و رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد معلوم خواهد شد بر چه حکمی دلالت میکند.[۲۷] در اینجا یک سری دیدگاه وجود دارد:[۲۸] برخی میگویند دلالت میکند بر وجوب آن فعل،[۲۹] افرادی معتقدند نماددهنده استحباب آن هست[۳۰] و به باور جمعی دیگر، بر هیچیک دلالت نمیکند و فقط فهمیده میشود انجام آن برای ما مباح و جایز است.[۳۱]
همچنین اصولیان گفتهاند اگر فعلی که از پیامبر یا امام معصوم صادر میشود، با قرینهای شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد همراه باشد که بهواسطه آن، معین میشود این فعل به نبی یا امام معصوم اختصاص دارااست، مانند وجوب تَهَجُّد برای رسول، این فعل برای سایر مسلمان ها حجت نیست؛[۳۲] البته در صورتی فعلی که از پیامبر یا امام معصوم صادر میگردد مشخص نباشد که به آنها اختصاص دارد یا شامل همه مسلمانها میگردد، در حجیت این فعل برای بقیه مسلمانان اختلافنظر وجود دارد.[۳۳] بعضا بر این نظرند که چنین فعلی صرفا به آنها اختصاص دارد و برخی دیگر گفتهاند برای کلیه مسلمانها حجیت داراست و همه می توانند به آن فعالیت کنند.[۳۴]
سنت قولی
به سخنان پیامبر و سایر معصومان سنت قولی گفته می گردد.[۳۵] بیشترین بخش سنت، همین سنت قولی یا سخنانی میباشد که از فرستاده و امامان معصوم نقل گردیدهاست.[۳۶]
سنت تقریری
مقالهٔ اصلی: تقریر معصوم
تقریر نبی یا معصوم عبارت است از بدون صدا آن ها در عوض گفتار یا رفتاری که در حضورشان مطرح میگردد.[۳۷] گفته می گردد تقریر معصوم، با شرایطی، دلالت بر جایزبودن یا صحت گفتار یا رفتاری دارد که نزد او بیان یا عمل شدهاست؛[۳۸] با این ادله که معصوم موظف می باشد خطاکار را از انجام مُنکَر بازدارد و در صورتیکه ناآگاه هست روش درست را به وی نشانه دهد.[۳۹]
دلایل اعتبار و حجیت سنت
عالمان مسلمان برای اثبات حجیت سنت نبی، به قرآن و اجماع و ادله عقلی استناد کردهاند. از جمله آیاتی قرانی مورداستناد دراین مورد، آیاتی می باشد که بر وجوب اطاعت از رسول دلالت میکنند.[۴۰]درباره ی اجماع هم گفته میگردد همه فرقههای مسلمان بر حجیت عهدوپیمان، فعل و تقریر پیامبر و پیروی از آن، اتفاقنظر دارا هستند[۴۱] برهان عقلی هم به این گستردن میباشد: در علم سخن ثابت گردیدهاست که فرستاده، معصوم از گناه، نادرست و غفلت هست؛ پس عهد، فعل و تقریر وی حجت و قابل اعتماد می باشد.[۴۲]
عالمان شیعه علاوه بر این تحلیل ها برای حجیت سنت پیامبر، از سه قرآن، سنت رسول و عقل برای اثبات حجیت سنت امامان معصوم ادله می آورند:[۴۳]
قرآن: براساس آیه تطهیر و آیه اولین الامر، ائمه(ع) دارای طهارتاند و بنابراین سنت آنها قابلاعتماد و پیروی از آن مایحتاج است.[۴۴]
سنت رسول: برپایه حدیث ثقلین که به صورت پشت سرهم، از نبی نقل شده، برای دوری از گمراهی، به تاسی از قرآن و اهلبیت(ع) در کنار هم، دستور شده است.[۴۵]
عقل: ملاک عقلی حجیت سنت پیامبر عصمت اوست. از طرفی در علم کلام ثابت شدهاست که اهلبیت(ع) نیز مانند رسول معصوماند. بدین ترتیب سنت آن ها نیز حجیت دارااست
سنت را به سه عهدِ فعلی، قولی و تقریری تقسیم کردهاند:[۲۳]
سنت فعلی
به عملی که نبی(ص) یا معصوم آن را به قصد تشریع حکم دینی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد انجام داده باشد، مانند وضو به چنگ آوردن، نماز خواندن و حج بهجاآوردن، سنت فعلی گفته میشود.[۲۴] اموری مانند اشاره، کتابت و سوراخ فعل پیامبر یا معصوم را هم از سنخ سنت فعلی برمیشمارند.[۲۵]
درباره چگونگی دلالت فعل پیامبر و معصوم بر حکم فقهی گفته می شود آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد دو موقعیت وجود دارد:
فعلی که از فرستاده یا امام معصوم صادر میشود، با قرائنی همپا میباشد که بهواسطه این قرائن معلوم میگردد فرستاده یا امام معصوم در جایگاه بیان حکمی از احکام یا عبادتی از عبادات مانند نماز، وضو، حج و امثال آن میباشد. همچنین از طریق این قرائن مشخص و معلوم می گردد که این فعل وجوبی هست یا استحبابی یا غیر آن.[۲۶]
فعلی که از پیامبر یا امام معصوم صادر شده با قرینهای هم پا نیست تا مشخص و رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد معلوم خواهد شد بر چه حکمی دلالت میکند.[۲۷] در اینجا یک سری دیدگاه وجود دارد:[۲۸] برخی میگویند دلالت میکند بر وجوب آن فعل،[۲۹] افرادی معتقدند نماددهنده استحباب آن هست[۳۰] و به باور جمعی دیگر، بر هیچیک دلالت نمیکند و فقط فهمیده میشود انجام آن برای ما مباح و جایز است.[۳۱]
همچنین اصولیان گفتهاند اگر فعلی که از پیامبر یا امام معصوم صادر میشود، با قرینهای شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد همراه باشد که بهواسطه آن، معین میشود این فعل به نبی یا امام معصوم اختصاص دارااست، مانند وجوب تَهَجُّد برای رسول، این فعل برای سایر مسلمان ها حجت نیست؛[۳۲] البته در صورتی فعلی که از پیامبر یا امام معصوم صادر میگردد مشخص نباشد که به آنها اختصاص دارد یا شامل همه مسلمانها میگردد، در حجیت این فعل برای بقیه مسلمانان اختلافنظر وجود دارد.[۳۳] بعضا بر این نظرند که چنین فعلی صرفا به آنها اختصاص دارد و برخی دیگر گفتهاند برای کلیه مسلمانها حجیت داراست و همه می توانند به آن فعالیت کنند.[۳۴]
سنت قولی
به سخنان پیامبر و سایر معصومان سنت قولی گفته می گردد.[۳۵] بیشترین بخش سنت، همین سنت قولی یا سخنانی میباشد که از فرستاده و امامان معصوم نقل گردیدهاست.[۳۶]
سنت تقریری
مقالهٔ اصلی: تقریر معصوم
تقریر نبی یا معصوم عبارت است از بدون صدا آن ها در عوض گفتار یا رفتاری که در حضورشان مطرح میگردد.[۳۷] گفته می گردد تقریر معصوم، با شرایطی، دلالت بر جایزبودن یا صحت گفتار یا رفتاری دارد که نزد او بیان یا عمل شدهاست؛[۳۸] با این ادله که معصوم موظف می باشد خطاکار را از انجام مُنکَر بازدارد و در صورتیکه ناآگاه هست روش درست را به وی نشانه دهد.[۳۹]
دلایل اعتبار و حجیت سنت
عالمان مسلمان برای اثبات حجیت سنت نبی، به قرآن و اجماع و ادله عقلی استناد کردهاند. از جمله آیاتی قرانی مورداستناد دراین مورد، آیاتی می باشد که بر وجوب اطاعت از رسول دلالت میکنند.[۴۰]درباره ی اجماع هم گفته میگردد همه فرقههای مسلمان بر حجیت عهدوپیمان، فعل و تقریر پیامبر و پیروی از آن، اتفاقنظر دارا هستند[۴۱] برهان عقلی هم به این گستردن میباشد: در علم سخن ثابت گردیدهاست که فرستاده، معصوم از گناه، نادرست و غفلت هست؛ پس عهد، فعل و تقریر وی حجت و قابل اعتماد می باشد.[۴۲]
عالمان شیعه علاوه بر این تحلیل ها برای حجیت سنت پیامبر، از سه قرآن، سنت رسول و عقل برای اثبات حجیت سنت امامان معصوم ادله می آورند:[۴۳]
قرآن: براساس آیه تطهیر و آیه اولین الامر، ائمه(ع) دارای طهارتاند و بنابراین سنت آنها قابلاعتماد و پیروی از آن مایحتاج است.[۴۴]
سنت رسول: برپایه حدیث ثقلین که به صورت پشت سرهم، از نبی نقل شده، برای دوری از گمراهی، به تاسی از قرآن و اهلبیت(ع) در کنار هم، دستور شده است.[۴۵]
عقل: ملاک عقلی حجیت سنت پیامبر عصمت اوست. از طرفی در علم کلام ثابت شدهاست که اهلبیت(ع) نیز مانند رسول معصوماند. بدین ترتیب سنت آن ها نیز حجیت دارااست
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز فرهنگی و اجتماعی محله